سرطان پستان و سایر تومورها

از کجا شروع می‌کنیم؟

این صفحه دو بخش دارد: سرطان پستان و نگاهی کلی به سایر تومورهایی که در حوزهٔ انکولوژی پزشکی دیده می‌شوند. انکولوژی پزشکی یعنی درمان سرطان با دارو، مثل شیمی‌درمانی، درمان هورمونی و ایمونوتراپی. جراحی و پرتودرمانی را متخصصان دیگری انجام می‌دهند و معمولاً چند متخصص با هم برنامهٔ درمان را می‌نویسند.

سرطان پستان

نشانه‌ها

شایع‌ترین نشانه یک تودهٔ تازه در پستان است، ولی بیشتر تودهٔ پستان سرطان نیست. بررسی آن را عقب نیندازید. سایر تغییراتی که باید دیده شوند:

• ورم تمام یا قسمتی از پستان، حتی بدون توده
• چین‌خوردگی یا تغییر پوست (مثل پوست پرتقال)، قرمزی، خشکی یا ضخیم شدن پوست پستان یا نوک
• فرورفتن نوک یا ترشحی که شیر نیست
• درد پستان یا نوک
• بزرگی غده‌های زیر بغل یا نزدیک ترقوه

بسیاری از تغییرات پستان علت غیرسرطانی دارند، مثل تغییرات هورمونی قاعدگی، بارداری و یائسگی. هر توده یا تغییر تازه را باید یک پزشک باتجربه ببیند. غربالگری منظم هم اهمیت دارد، چون ماموگرافی ممکن است سرطان را پیش از علامت پیدا کند.

چگونه بررسی می‌شود؟

• معاینه و شرح حال
• تصویربرداری مثل ماموگرافی و سونوگرافی
• نمونه‌برداری (بیوپسی). تکه‌ای از بافت برداشته و زیر میکروسکوپ بررسی می‌شود. گزارش پاتولوژی نوع و ویژگی‌های تومور را می‌گوید.
• آزمایش گیرنده‌ها روی نمونه: ER، PR و HER2
• تعیین مرحله. مرحله یعنی تومور چقدر بزرگ است و آیا به غدد لنفاوی یا جای دیگر رفته. مرحله به انتخاب درمان کمک می‌کند.

ER، PR و HER2 چه معنی دارند؟

• سرطان‌هایی که گیرندهٔ هورمونی مثبت (ER یا PR) دارند، با هورمون رشد می‌کنند و می‌شود با درمان هورمونی درمانشان کرد. این درمان جلوی رسیدن استروژن و پروژسترون به گیرنده را می‌گیرد.
• سرطان‌هایی که HER2 مثبت هستند، پروتئین HER2 زیاد دارند. معمولاً با داروهای هدفمند HER2 درمان می‌شوند.
• اگر هر سه منفی باشند (سه‌گانه‌منفی)، درمان هورمونی و داروهای HER2 اثر ندارند، ولی شیمی‌درمانی می‌تواند کمک کند.

نتیجهٔ این آزمایش‌ها روی برنامهٔ درمان شما تأثیر مستقیم دارد. از پزشک بپرسید برای شما چه معنایی دارد.

درمان به‌طور کلی

بر پایهٔ منابع، گزینه‌ها شش دسته‌اند: جراحی، پرتودرمانی، شیمی‌درمانی، درمان هورمونی، درمان هدفمند و ایمونوتراپی. بیشتر بیماران مبتلا به سرطان پستان در مراحل اولیه جراحی می‌شوند. بقیه بسته به نوع و مرحله پیش از جراحی، پس از آن یا هر دو داده می‌شوند. چند متخصص در درمان نقش دارند: جراح پستان، متخصص پرتودرمانی، متخصص انکولوژی پزشکی (درمان دارویی) و گاهی جراح پلاستیک.

درمان هر بیمار فرق دارد. دو نفر با ظاهراً یک بیماری ممکن است برنامه‌های متفاوت داشته باشند.

سایر تومورها

تومور تودهٔ غیرعادی بافت است. تومور خوش‌خیم به بافت اطراف نفوذ نمی‌کند و معمولاً پس از برداشتن برنمی‌گردد. تومور بدخیم (سرطان) می‌تواند به اطراف نفوذ کند و به جاهای دور برود. به رفتن سرطان به جای دیگر متاستاز می‌گویند. سرطانی که متاستاز داده، همان نام سرطان اول را نگه می‌دارد، مثلاً سرطان پستانی که به ریه رفته هنوز سرطان پستان نامیده می‌شود.

بیشتر سرطان‌ها از نوع کارسینوما هستند، یعنی از سلول‌های پوشش‌دهندهٔ سطح بدن و اندام‌ها. سارکوم از استخوان و بافت نرم می‌آید. سرطان‌های خون جدا از این‌ها هستند.

تشخیص

مسیر کلی مشابه است: معاینه، تصویربرداری (سی‌تی، ام‌آرآی، سونوگرافی، پت)، آزمایش خون و نمونه‌برداری. نتیجهٔ غیرطبیعی آزمایش خون به‌تنهایی نشانهٔ قطعی سرطان نیست؛ نمونه‌برداری و گزارش پاتولوژی در کنار تصویربرداری اساس تشخیص‌اند. نتیجهٔ همهٔ این‌ها را باید پزشک برایتان توضیح دهد، چون یک نتیجهٔ نگران‌کننده در پرتال یا برگه، بدون توضیح ممکن است گمراه‌کننده باشد.

مرحله‌بندی

مرحله می‌گوید سرطان چقدر بزرگ شده و آیا پخش شده است. معمولاً از ۰ تا ۴ شماره می‌گذارند. بالاتر یعنی بزرگ‌تر یا گسترده‌تر. مرحله به پزشک کمک می‌کند درمان را برنامه‌ریزی کند و دنبال کارآزمایی مناسب بگردد.

درمان

بر پایهٔ سازمان جهانی بهداشت، درمان معمولاً شامل جراحی، پرتودرمانی یا درمان دارویی (شیمی‌درمانی، هورمونی و داروهای هدفمند زیستی) است. این‌ها اغلب با هم یا پشت‌سرهم به کار می‌روند. درمان دارویی می‌تواند هدف‌های مختلف داشته باشد: از بین بردن سرطان، کم کردن احتمال بازگشت، کنترل یا کند کردن رشد، یا کم کردن علائم. هدف را در شروع درمان از پزشک بپرسید.

خودتان چه کنید؟

• جواب‌های ماموگرافی، سونوگرافی، پاتولوژی و آزمایش را جمع کنید و همراه بیاورید
• نتیجهٔ آزمایش ER، PR و HER2 را بپرسید و یادداشت کنید
• اگر قرار است درمان دارویی شروع شود، صفحهٔ «شیمی‌درمانی و درمان‌های دارویی» را بخوانید
• پیش از درمان دربارهٔ باروری و دندان‌پزشکی بپرسید (صفحهٔ «پیش از شروع درمان»)
• از خانواده و دوستان کمک بخواهید و اگر لازم است نظر دوم بگیرید

چه زمانی فوری کمک بگیرید؟

• تب ۳۸ درجه یا بیشتر در دوران شیمی‌درمانی: اورژانس است. فوراً به تیم درمان خبر بدهید.
• تنگی نفس ناگهانی یا درد تازه یا شدید قفسهٔ سینه، تیز باشد یا فشارنده: با ۱۱۵ تماس بگیرید.
• ورم، درد و گرمی یک دست یا پا: ممکن است لخته باشد. همین حالا به تیم درمان یا اورژانس خبر بدهید.
• خونریزی که با فشار بند نمی‌آید: با ۱۱۵ تماس بگیرید.
• قرمزی، گرمی و درد ناگهانی دور محل کاتتر یا پورت: همین حالا به تیم درمان زنگ بزنید.
• کمردرد یا درد ستون فقرات همراه با ضعف، سنگینی یا بی‌حسی پاها، یا نتوانستن در ادرار کردن، یا از دست دادن کنترل ادرار یا مدفوع: ممکن است فشار روی نخاع باشد. با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به اورژانس بروید و منتظر جواب تیم درمان نمانید.

اینکه برای شما چه بررسی و چه درمانی لازم است، پزشک معالج‌تان پس از دیدن مدارک تعیین می‌کند.