این متن در انتظار تأیید دکتر است و ممکن است تغییر کند.

لوسمی، لنفوم و میلوم سه گروه اصلی سرطان‌های خون‌اند. در این صفحه می‌خوانید هرکدام یعنی چه، چطور تشخیص داده می‌شوند و درمان‌ها به‌طور کلی چه‌اند. نوع و مرحلهٔ بیماری روی همه‌چیز اثر می‌گذارد.

سرطان خون یعنی چه؟

سرطان‌های خون روی تولید و کار سلول‌های خون اثر می‌گذارند. بیشتر آن‌ها در مغز استخوان شروع می‌شوند، یعنی بافت اسفنجی داخل استخوان که سلول‌های بنیادی در آن به گلبول قرمز، گلبول سفید و پلاکت تبدیل می‌شوند. در سرطان خون، سلول‌های غیرطبیعی بی‌کنترل زیاد می‌شوند و کار سلول‌های سالم را مختل می‌کنند.

برخلاف سرطان‌هایی که غده یا تومور مشخص می‌سازند (سرطان‌های توپر)، لوسمی معمولاً توده ندارد و سلول‌های غیرطبیعی در خون و مغز استخوان جمع می‌شوند.

سه گروه اصلی:

لوسمی. سرطان خون و مغز استخوان. سلول‌های سفید غیرطبیعی تولید می‌شوند که نمی‌توانند خوب از بدن در برابر عفونت محافظت کنند و جلوی تولید گلبول قرمز و پلاکت را می‌گیرند. لوسمی حاد سریع پیشرفت می‌کند و درمان فوری می‌خواهد. لوسمی مزمن کندتر است. شایع‌ترین‌ها در بزرگسالان لوسمی میلوئید حاد (AML) و لوسمی لنفوسیتی مزمن (CLL) هستند.
لنفوم. سرطانی که از لنفوسیت‌ها شروع می‌شود و در غدد لنفاوی و بافت‌های دیگر جمع می‌شود. دو گروه اصلی دارد: لنفوم هوچکین و لنفوم غیرهوچکین. هرکدام زیرگروه‌های بسیار دارد و درمانشان فرق می‌کند.
میلوم (میلوم مولتیپل). سرطان سلول‌های پلاسما که در حالت عادی پادتن می‌سازند. این سلول‌ها در مغز استخوان جمع می‌شوند و می‌توانند به استخوان‌ها و کلیه‌ها آسیب بزنند.

چه کسانی باید ویزیت شوند؟

علائم این بیماری‌ها غیراختصاصی‌اند و در بسیاری از بیماری‌های ساده هم دیده می‌شوند. بنابراین علامت به‌تنهایی به معنای سرطان نیست. دلایلی که ارزش ویزیت دارند:

خستگی و ضعف طولانی که توضیحی ندارد
تب یا عرق شبانه که خوب نمی‌شود
کاهش وزن بی‌دلیل
عفونت‌های پی‌درپی
کبودی یا خونریزی آسان، لکه‌های ریز قرمز روی پوست، لثه‌ای که خون می‌آید
غدهٔ لنفاوی بزرگ در گردن، زیر بغل یا کشاله ران که به‌تدریج بزرگ‌تر می‌شود یا خوب نمی‌شود
درد استخوان یا شکستگی بی‌دلیل (در میلوم)
جواب آزمایش خون غیرطبیعی که پزشک عمومی نگران آن است

در میلوم، در مراحل اولیه ممکن است هیچ علامتی نباشد و بیماری از آزمایش خون یا ادرار معلوم شود.

چگونه بررسی می‌شود؟

شمارش کامل خون (CBC). اولین قدم. سطح غیرطبیعی گلبول سفید یا کم بودن گلبول قرمز و پلاکت ممکن است شک ایجاد کند.
بیوپسی مغز استخوان. برای تعیین نوع دقیق لوسمی و بسیاری از بیماری‌های خون. با بی‌حسی موضعی در استخوان لگن انجام می‌شود. معمولاً سرپایی است و ده تا سی دقیقه طول می‌کشد. درد آن برای افراد فرق می‌کند؛ بعضی کم و بعضی بیشتر درد دارند، ولی لحظهٔ کشیدن نمونه کوتاه است. تا حدود یک هفته محل نمونه‌برداری ممکن است کبود و دردناک بماند.
بیوپسی غدهٔ لنفاوی. برای تشخیص لنفوم.
آزمایش خون و ادرار برای میلوم. وجود پروتئین غیرطبیعی (M protein) در خون یا ادرار.
تصویربرداری. مثل سی‌تی، پت یا ام‌آرآی برای دیدن گستردگی بیماری.
آزمایش‌های ویژه روی نمونه. برای تعیین زیرگروه که به انتخاب درمان کمک می‌کند.

پس از تشخیص، تعیین مرحله انجام می‌شود. مرحله یعنی بیماری تا کجا رفته. سرطان‌های خون سیستم مرحله‌بندی خودشان را دارند و با سرطان‌های توپر فرق می‌کنند.

درمان چگونه است؟

درمان به نوع بیماری، زیرگروه، سن، وضعیت عمومی و مرحله بستگی دارد. روش‌های کلی که در منابع آمده:

شیمی‌درمانی. برای بسیاری از بیماری‌ها، به‌خصوص لوسمی حاد و لنفوم.
درمان هدفمند. داروهایی که پروتئین‌های مشخصی را در سلول سرطانی هدف می‌گیرند. در لوسمی‌های مزمن زیاد استفاده می‌شود.
ایمونوتراپی. درمان‌هایی که سیستم ایمنی را علیه بیماری یاری می‌کنند، از جمله پادتن‌های درمانی و در بعضی بیماری‌ها سلول‌درمانی CAR T.
پرتودرمانی. در بعضی لنفوم‌ها و میلوم.
پیوند سلول‌های بنیادی. برای بعضی بیماران و بعضی مراحل. جزئیات در صفحهٔ پیوند آمده است.
درمان‌های حمایتی. مثل دارو برای استخوان، تزریق خون و پیشگیری از عفونت.
کارآزمایی بالینی. گاهی گزینه‌ای برای دسترسی به درمان‌های تازه است.

اغلب چند روش با هم یا پشت‌سرهم به کار می‌روند. در بعضی از انواع، مثل لوسمی لنفوسیتی مزمن بدون علامت، درمان فوری لازم نیست و بیمار با آزمایش و معاینهٔ منظم پیگیری می‌شود. به این روش «مراقبت و انتظار» می‌گویند و در منابع آمده برای بسیاری از بیماران رویکرد استاندارد است.

ما در این سایت از احتمال بهبودی یا درصد بقا برای نوع‌های مختلف عدد نمی‌دهیم، چون این عددها برای هر بیمار معنی متفاوتی دارند. پیش‌آگهی شما را پزشک معالج بر پایهٔ نوع و مرحلهٔ بیماری و وضعیت خودتان توضیح می‌دهد.

خودتان چه کنید؟

مدارک را جمع کنید: آزمایش‌ها، گزارش پاتولوژی، تصویربرداری‌ها
سؤال‌های‌تان را بنویسید و با همراه به ویزیت بیایید
اگر برایتان شیمی‌درمانی یا درمان دیگری برنامه‌ریزی شد، شمارهٔ تماس شبانه‌روزی و دمای تب را از تیم بپرسید
مکمل و گیاه دارویی را پیش از مصرف به پزشک بگویید
اگر مطمئن نیستید، نظر دوم بگیرید. این حق شماست
از خودتان و خانواده‌تان مراقبت کنید. صفحهٔ «برای همراهان بیمار» را ببینید.

چه زمانی فوری کمک بگیرید؟

تب ۳۸ درجه یا بیشتر در دوران درمان یا هر زمان که پزشک گفته: اورژانس است. فوراً به تیم درمان خبر بدهید.
خونریزی که با فشار بند نمی‌آید، تنگی نفس ناگهانی، درد قفسهٔ سینه، گیجی: با ۱۱۵ تماس بگیرید.
نشانه‌های عفونت (لرز، سرفه، درد هنگام ادرار، قرمزی دور کاتتر): همین حالا به تیم درمان زنگ بزنید.
کمردرد یا درد ستون فقرات همراه با ضعف، سنگینی یا بی‌حسی پاها، یا نتوانستن در ادرار کردن، یا از دست دادن کنترل ادرار یا مدفوع: ممکن است فشار روی نخاع باشد. با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به اورژانس بروید و منتظر جواب تیم درمان نمانید.
لکه‌های ریز قرمز یا بنفش تازه روی پوست، کبودی زیاد بی‌دلیل یا خونریزی لثه، به‌خصوص با تب یا ضعف: همین حالا به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید تا آزمایش خون بدهید.
درد ناگهانی و شدید استخوان یا شکستگی: در میلوم ممکن است استخوان ضعیف شده باشد. همان روز به پزشک یا اورژانس بروید.

جزئیات در صفحهٔ «چه زمانی فوری تماس بگیرم؟» آمده است. تشخیص و برنامهٔ درمان شما را پزشک معالج‌تان تعیین می‌کند.

سرطان‌های خون