آزمایش خون غیرطبیعی یعنی سرطان؟
جواب آزمایش خون با عدد قرمز نگران‌کننده است. خیلی از جواب‌های غیرطبیعی علتی غیر از سرطان دارند، ولی علتش باید پیدا شود. در این مقاله می‌خوانید آزمایش خون چه چیزهایی را می‌سنجد، چه چیزی روی عددها اثر می‌گذارد و کی باید به متخصص خون مراجعه کرد.
جواب آزمایش را باز می‌کنید و کنار چند عدد علامت یا رنگ قرمز می‌بینید. پزشک عمومی گفته است باید پیش متخصص خون بروید. اولین فکری که به ذهن بیشتر مردم می‌رسد سرطان است. اگر این حال شماست، اول این را بدانید: ترس‌تان طبیعی است. خیلی از جواب‌های غیرطبیعی علتی غیر از سرطان دارند، ولی علتش باید پیدا شود.
آزمایش خون چه چیزهایی را می‌سنجد؟
شایع‌ترین آزمایش، شمارش کامل خون (CBC)، تعداد و اندازهٔ سه گروه سلول را می‌شمارد:
- گلبول‌های قرمز و هموگلوبین، که اکسیژن را در بدن می‌رسانند
- گلبول‌های سفید، که از بدن در برابر عفونت محافظت می‌کنند
- پلاکت‌ها، که به لخته شدن خون کمک می‌کنند
هر آزمایشگاه محدودهٔ طبیعی خودش را روی برگه می‌نویسد. همان محدوده را ملاک بگیرید، نه عدد کتاب یا اینترنت.
چرا یک عدد ممکن است غیرطبیعی باشد؟
در منابع آمده اگر بعضی سطوح غیرطبیعی باشند، لزوماً به معنای بیماری نیست که درمان بخواهد. رژیم غذایی، میزان فعالیت، داروها، قاعدگی و کم‌آبی هم روی نتیجه اثر می‌گذارند. چند مثال:
- هموگلوبین کم ممکن است نشانهٔ کم‌خونی باشد. شایع‌ترین علت کم‌خونی کمبود آهن است و خونریزی علت اصلی آن است، مثلاً قاعدگی سنگین. کمبود ویتامین‌ها، بیماری‌های مزمن مثل مشکل کلیه یا التهاب، و مشکل مغز استخوان هم از علت‌هایند.
- گلبول سفید بالا بیشتر به عفونت یا واکنش به یک دارو مربوط است، ولی گاهی نشانهٔ بیماری‌های خون است. اگر عدد خیلی بالاست یا پایین نمی‌آید، زود به پزشک نشان بدهید.
- گلبول سفید پایین ممکن است به بیماری خودایمنی، مشکل مغز استخوان یا سرطان مربوط باشد.
- پلاکت پایین علت‌های بسیار دارد: مشکل مغز استخوان، تخریب پلاکت به دست سیستم ایمنی، بعضی داروها، عفونت‌ها، بیماری‌های خودایمنی و بزرگی طحال. پلاکت کم خفیف اغلب علامتی ندارد.
بنابراین یک عدد غیرطبیعی «سؤال» است، نه «جواب».
سرطان را چگونه تشخیص می‌دهند؟
نکتهٔ مهم این است که آزمایش خون به‌تنهایی سرطان را تأیید نمی‌کند. NCI می‌گوید نتیجهٔ غیرطبیعی آزمایش خون نشانهٔ قطعی سرطان نیست و پزشکان آن را همراه با نمونه‌برداری و تصویربرداری به کار می‌برند. در سرطان‌های خون هم شمارش خون ممکن است شک ایجاد کند، ولی برای تعیین نوع، معمولاً نمونه‌برداری از مغز استخوان یا غدهٔ لنفاوی لازم است.
چه زمانی نگران‌کننده‌تر است؟
پزشک بیشتر دقت می‌کند وقتی:
- عدد غیرطبیعی در آزمایش تکراری هم تغییر نمی‌کند
- علائمی مثل تب بی‌دلیل، عرق شبانه، خستگی شدید، کاهش وزن بی‌دلیل، عفونت‌های پیاپی، کبودی یا خونریزی آسان یا غدهٔ لنفاوی بزرگ وجود دارد
این علائم در بیماری‌های ساده‌تر هم دیده می‌شوند. وجودشان به معنای سرطان نیست، ولی دلیلی است که بررسی دقیق‌تر شود.
دربارهٔ غدهٔ لنفاوی، NHS می‌گوید معمولاً علت آن عفونت‌های رایج است و ظرف یک تا دو هفته خوب می‌شود. اگر بزرگ‌تر می‌شود، پس از یک هفته کوچک نشده، سفت است و تکان نمی‌خورد، یا همراه تب و عرق شبانه است، باید به پزشک نشان دهید. به‌ندرت علت آن سرطان خون یا لنفوم است.
قدم بعدی چیست؟
- علائم و داروهایتان را یادداشت کنید تا به پزشک بگویید. تا پزشک نگفته، دارویی را قطع یا شروع نکنید.
- جواب‌های قبلی آزمایش را پیدا کنید. روند عددها از یک عدد مهم‌تر است.
- اگر پزشک عمومی شما را به متخصص خون ارجاع داده، نوبت را به تعویق نیندازید و مدارک را ببرید. صفحهٔ «ویزیت اول» را ببینید.
- مکمل‌ها و داروها را فهرست کنید.
- پیش از ویزیت با جست‌وجوی اینترنتی برای خودتان تشخیص نگذارید.
چه زمانی فوری کمک بگیرید؟
اگر همراه با آزمایش غیرطبیعی خونریزی دارید که با فشار بند نمی‌آید، تنگی نفس ناگهانی، درد قفسهٔ سینه، غش یا گیجی دارید، یا اگر گلبول سفیدتان پایین است و تب کرده‌اید، منتظر نوبت نمانید. با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به اورژانس بروید.
جواب آزمایش شما را باید پزشک معالج‌تان تفسیر کند. این مقاله فقط کمک می‌کند بهتر بپرسید و کمتر بترسید.